ذات گرایی عریانیستی و تاریخ گرایی عمیق گرا در زبان شناسی فراساختارگرا به قلم استاد آرش آذرپیک و نیلوفر مسیح

ذات گرایی عریانیستی و تاریخ گرایی عمیق گرا در زبان شناسی فراساختارگرا

علیرضا آذرپیک

کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی

پروین احمدی

پژوهشگر مؤسسه ی علمی – پژوهشی قلم سبز مرصاد

hdaneshgah@yahoo.com

واژگان کلیدی

ساختارگرایی، فراساختارگرایی، ذات گرایی عریانیستی، تاریخ گرایی عمیق گرا

چکیده

در ساختارگرایی پساساختارگرایی و ساختار شکنی تاکید بر قراردادی بودن کلمه و معنامند بودن آن در ساختارها به علت رابطه کلمه با سایر کلمات و تفاوت کلمات با یکدیگر است. اما در مکتب زبان شناسی فراساختارگرا زبان جزء مقولات ذاتی پسینی به شمار میرود. لذا کلمه به علت رابطه هم آنی که با پدیدارها دارد یک امر ذاتی و فطری است که تابع تاریخ گرایی عمیق گرا میباشد که با حفظ و همراهی همواره ی ابعاد ثابت و لغت نامه ای در هفت خودآگاه و ناخودآگاه جمعی فردی انواع ابعاد متغییر حقیقت عمیق وجودی کلمه را در ساختارهای متفاوت به منصه ی ظهور میرساند این مقاله ضمن معرفی اجمالی ساختارگرایی پساساختارگرایی و ساختار شکنی به طور خلاصه مکتب زبان شناسی فراساختارگرا را معرفی می کند؛ سپس از منظر این مکتب فطری یا ذاتی بودن کلمه و تابعیت کلمه از تاریخ گرایی مورد بررسی قرار میگیرد نتیجه آنکه کلمه امری ذاتی است که در تاریخ گرایی عمیق گرا مورد تحلیل و بررسی قرار میگیرد و فراساختارگرایانه عمل میکند.

مقدمه

ساخت یا ساختار چارچوبی است که در آن همه ی اجزای یک مجموعه در پیوند با یکدیگر و در کارکردی هماهنگ کلیت اثر را میسازند. «ساختارگرایی همانند نشانه شناسی در پی آن است که دریابد عناصر زبانی چگونه شکل میگیرند و چه ارتباطی با دیگر عناصر دارند چگونه کلیتی از این اجزاء عناصر پدیدار میشود و چگونه این اجزا و عناصر الگوهای متن را پدید می آورند» (علوی مقدم، ۱۳۷۶ : ۱۷۳) عناصر منفرد یک نظام تنها هنگامی معنا دارند که روابط آن اجزاء با ساختار را همچون یک کل بررسی کنیم این ساختارها به عنوان ماهیت های مستقل خود تنظیم شونده و خود تغییر یابنده درک میشوند؛ بنابراین این خود ساختار است که اهمیت معنی و کارکرد اجزاء منفرد یک نظام را تعیین می کنند. (piagct1971:5_16:llawkes, 1977:17_8)

ریشه های تفکر ساختی را میتوان در آرای متفکران منتقدی چون لایبنیتس و رواقیون یونان ردیابی کرد و همچنین ریشه یابی اصلی ساختارگرایی به لحاظ فلسفی به ایده آلیسم معرفت شناختی کانت و اعتقاد او به صور و ساختارهای پیشینی و ماقبل تجربی معرفت و سوبژکتیویسم بر میگردد چرا که مقولات پیشینی ماقبل تجربی در ذهن آدمی سوبژه ای که او مطرح میکند همانا ساختارهای معرفت شناختی هستند که در نظر کانت بنای ساختمان و معرفت آدمی بر پایه ی آنها بنیاد شده است و همچنین ریشه یابی ساختارگرایی به فرمالیسم و مکتب پراگ و نئوفرمالیسم و فوتوریسم میرسد.

جانتان کالر در فن شعر ساخت گرا میگوید هدف نظریه ی نقادانه ی ساختارگرایی باید توضیح این مطلب باشد که خوانندگان چگونه از عهده ی استخراج معنای متون برآیند.» و بر این باور است که ساختار نه تنها در خود متون بلکه در مجموعه ی قواعدی قرار دارد که ما در هنگام خواندن از آنها پیروی و تبعیت میکنیم ،سلدن ۱۳۷۵ (۸۴) و همچنین ژان پیاژه روانشناس سوئیسی معتقد است که عناصر یک ساخت تابع قواعد است و بر حسب این قواعد است که ساخت مشخص میشود اندیشه های سیاسی قرن بیستم (۲۸۰)

اندیشه های فردینان دوسوسو را میتوان آغازگر این مکتب دانست در واقع ساختارگرایی نام مکتبی است که ابتدا در زبان شناسی مطرح شد و بعدها در زمینه های دیگر هم شاخ و برگ پیدا کرد. تنها کتابی که از فردینان دوسوسو برجای مانده است درسهای زبان شناسی همگانی نام دارد که در سال ۱۹۱۶م سه سال پس از درگذشت او بر اساس یادداشتهای او توسط شاگردانش منتشر شد ( مشکوۃ الدینی ، ۱۳۷۳ ، ۶۵ و ۶۶ با انتشار این کتاب دوسوسو به عنوان بنیانگذار زبان شناسی نوین شناخته شد و دگرگونی شگرفی در حوزه ی زبان شناسی و نظریه های زبانی و ادبی پدیدار شد علوی ،مقدم ۱۳۷۷ ه ش (۶۷) از نظر سوسور در میان پدیده های زبانی دست کم دو نوع پیوند وجود دارد پیوند همنشینی و پیوند جانشینی پیوند همنشینی پیوندی است که میان واژگان مختلف در یک زنجیره ی گفتاری مشاهده میشود. مثلا جمله ی من به خانه ی دوستم رفتم ،من خانه ی دوستم رفتم چهار زنجیره ای گفتاری را تشکیل میدهد. فکوهی، ۱۳۸۶ : ۱۸۶) پیوند همنشینی ناظر به پیوند ترکیبی میان عناصر زبانی است. اما در پیوند جانشینی اجزایی در رابطه با یکدیگر قرار میگیرند که لزوما در یک زنجیره ای گفتاری حضور فیزیکی ندارند؛ بلکه در زنجیره ای حافظه ای درک میشوند و رای گفته ها و جملات حضور دارند اما این اجزاء میتوانند در غیاب یکدیگر جانشین شوند. مثلا وقتی میگوییم یک کتاب جدید خریدم مفاهیمی چون کتاب فروشی فروشنده دانشگاه درس و غیره در رهنما به وجود میآید یک زنجیره ای حافظه ای هستند (همان) البته در محور جانشینی یا گزینشی حدود و توجیحات این گزینش مشخص است و هر واژه ای را نمیتوان جانشین واژه ای دیگر کرد. امامی ۱۳۸۲ (۲۲) از دیگر نظریات دوسوسو دو رویکرد در زمانی و همزمانی است که اهمیت زیادی در مباحث نظریه ی ادبی یافته است به نظر سوسور میتوان هر پدیده ی خاص زبان را از دو راه بررسی کرد اگر یک واژه با یک واج خاص را در مناسبت با سایر واژگان و واجها بررسی کنیم روش کار ما همزمانی خواهد بود اما اگر آن واژه یا واج را به گونه ای تاریخی بررسی کنیم از روش در زمانی استفاده کرده ایم در واقع در روش بررسی همزمانی وضعیت کامل زبان در یک مقطع خاص مطالعه میشود و پرورش بررسی در زمانی عنصری خاص از زبان در لایه های متوالی زمان مورد پژوهش قرار میگیرد.» (احمدی، ۱۳۸۷ ۱۸: )

پساساختارگرایی نیز در اواخر دهه ی ۱۹۶۰ به منظور مقابله با آرای افراطی ساختارگرایی ظهور کرد. از پساساختارگرایان معروف میتوان به دریدا میشل فوکو رولان بارت و… اشاره داشت. پساساخت گرایان بر این باورند که بنا کردن یک علم عینی در نهایت ناممکن است و لذا صرفا خوانش خاص خود را بر یک متن تحمیل میکند پین ، ۱۸۸ : ۱۳۸۶ پساساختارگرایان اولویت مسئله ی زبان را حفظ کردند ولی برخلاف ساخت گرایانه کیفیت ،زبان و چگونگی کاربرد زبان را مورد توجه قرار دادند ایگلتون ۱۴۰: ۱۳۶۸ پساساختارگرایان معتقدند که هر دالی در هر ساختار معنای خاص خود را دارد اما هر دال صرفا یک معنا را از ساختار نمی گیرد. بسته به شرایط اوضاع اجتماعی تاریخی در ساختار میتوان معنای متعددی را به یک دال بدهد و این همان نظریه ی دالهای شناور است دریدا با طرح مسأله ی توهم حضور اساس دیدگاه پساساختارگرایی و پست مدرنیسم را در زبان مطرح کرد.

یکی از مفاهیم کلیدی و رایج پساساختارگرایی ساختار شکنی است به طوری که هارلند در تعریف پساساختارگرایی بیان میکند پساساختارگرایی شیوه ای از اندیشیدن و سبکی از فلسفیدن و نوعی از نوشتار است که نهایتا به ساختار شکنی اهتمام میورزد. پیترز، ۲۰۰۳)

ساختار شکنی مستلزم به کنار رفتن هرگونه بنیاد و مرکزیت عنصرهای برجسته ای و تأکید بر عنصرهای سرکوب شده و حاشیه ای است.

ژاک دریدا به عنوان یکی از چهره های معروف پساساختارگرایی و مکتب ساختار شکنی معتقد است در تغییر ساختارگرایانه وی یک متن و اساسا در متافیزیک ،حضور چون یک معنای مرکزی مطرح میگردد که حول این همانی شکل گرفته است پس استبداد ساختار موجب به حاشیه رفتن معنای دیگری میگردد و دریدا با ساختار شکنی و تأکید بر آن چه که خود difterance مینامد و در واقع به مرکز آمدن معنای حاشیه ای این را مد نظر دارد و البته باز این معنای مرکزی با به مرکز آمدن معنای حاشیه ای دیگر به ستیز فراخوانده میشود و بدین ترتیب است که پروسه ی تا بی نهایت تولید معانی متکثر از متن تحقق می یابد. برخلاف آنچه در نگاه نخست بر می آید ساختار شکنی به معنی ویران کردن متن یا کشف معنای نهایی متن نیست، بلکه تولید متن از طریق درگیری با نیروی دلالتی متن است تا مانع غلبه ی آشکار شیوه ای از دلالت به شیوه های دیگر شود. تقی پور، ۱۳۸۰)

ساختار شکنی تخریب یا ویرانگری نیز نیست؛ بلکه یک پرسشگری در معنای تحقیق اکتشاف زیر و رو کردن و مرورسازی همه ی مفروضات است به معنای تلاش برای آگاهی از یک معنا به معنای ویرانگری ( ایجی (۱۹۹۵) البته ارائه ی تعریف جامعی از ساختار شکنی کاری دشوار است و نمیتوان آن را به ویرانی و یا روش جدیدی برای خواندن متن در نظر گرفت. در ساختار شکنی از یک سو مطالعه با دقت و ریزبینانه متنها از داخل خود آنها و از سوی دیگر توجه به این امر که متنها چگونه خود را واژگون جلوه میدهند مورد توجه است. (دریدا، ۱۹۷۶) در واقع ساخت شکنی در پی آن است که نشان دهد اشیاء ،امر، متون سنتها باورها، نهادها و جامعه ها را نمیتوان به کار برد و برای همیشه تعریف کرد مفاهیم همواره تمایل به فرارفتن از مرزهایی دارند که در لحظه حاضر شروع به محدود شدن کرده اند. ( حقیقی ، ۷، ۱۳۷۹-۹)

۰۲) پیشینه ی پژوهش با وجود آن که در ادبیات ایران و در طی دو دهه که از اعلام حضور مکتب اصالت کلمه میگذرد هر چند در مورد آن مقالات علمی آکادمیک بسیاری نوشته شده است؛ اما به عنوان مکتب فراساختارگرایی تاکنون هیچ مقاله ی علمی پژوهشی نوشته نشده است و مقاله ی حاضر نخستین نوشتار علمی در این مورد است.

۰۳) مسئله های تحقیق

۱ ذات در مکتب فراساختارگرایی چگونه تعریف می شود؟

۲ کلمه در این مکتب تابع نگاه تاریخگرایی قدیم یا نوین است؟

۳ در این مکتب تاثیر انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی بر کلمه و جوهره های آن چگونه خواهد بود؟

۴ ) روش پژوهش روش پژوهش به صورت کتابخانه ای بنیادی توصیفی و تحلیلی میباشد.

۵ ) مبانی نظری تحقیق

۱_۵_ فراساختارگرایی

فراساختار گرایی برخلاف ساختارگرایی و پساساختارگرایی و ساختار شکنی معنا را تابع ساختارها قرار نمیدهد؛ بلکه ساختارها را تابع روابط بین کلمات قرار میدهد. بدین ترتیب تمام ساختارها خود ماهیتهایی از مقام متکثر موجودی کلمات هستند. فراساختارگرایی کلیتی فراتر از هم افزایی ساحت و ماهیتهایی است که به بنیان و اساس تمام معناها یعنی مقام جامع وجودی کلمه (لوگوس اشاره دارد از جمله پیش فرض های زبانشناسی فراساختارگرا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

۱ کلمه یک حقیقت عمیق است که یک یا چند بعد و ساحت ثابت لغت نامه ای و بینهایت ابعاد متغییر دارد که در ساختارها ظهور و نمود پیدا میکنند.

۲_ کلمه دارای جوهره های گوناگونی است از جمله جوهره ی معنایی جوهره ی گفتاری جوهره ی نوشتاری جوهره ی حرکتی و….

۳ کلمه از لحاظ جوهره ی معنایی چون وجودش را از مقام جامع وجودی کلمه و مقام متکثر موجودی کلمات اخذ کرده است به هیچ وجه امری قراردادی نمیباشد و ما معنا را در ذات کلمه پدیدارها کشف میکنیم

۴ معنا جزء مقولات پیشینی ذاتی اما زبان جزء مقولات پسینی میباشد

۵ در زبان شناسی فراساختارگرا با چند پروسه سوژه ابژه دگر سوژه و فراسوژه مواجه هستیم

۶ برخلاف نظر ساختارگراها و پساساختارگراها جوهره ی معنایی کلمات هستی خود را از مقام جامع وجودی کلمه ( لوگوس) و مقام متکثر موجودی کلمات دریافت میدارند و هر کلمه ای یا متنی دارای حقیقت عمیق معنایی میباشد که بعد ثابت و ابعاد متغییر دارد

۷ _ گفتمان در صورتی امکانپذیر است که یک زبان برساخته و واحد جهانی داشته باشیم یا حداقل به یک یا چند ساحت ثابت در کلمات زبانهای متفاوت قائل باشیم

۸ ما در جهانی زندگی میکنیم که هر چیزی در آن یک کلمه پدیدار است و بین کلمه و پدیدارها رابطه ای ذاتی و هم آنی برقرار است در واقع بدون کلمات جهانی هم وجود نخواهد داشت ( هاشمی، ۱۳۹۹ (۳۱_۳۳)

ساختارگرایی و ساختار شکنی از نگاه زبان شناسی فراساختارگرایی

از نگاه فراساختارگرایی سوسور در واقع اصالت رابطه را بیان کرده است و از این لحاظ مکتب ساختارگرایی بر رابطه ی بین اجزاء کلمه در زنجیره ی گفتار و سایر ساختارها تاکید دارد. به همین صورت در جامعه انسانی نیز افراد بر اساس روابطشان تعریف میشوند. به عنوان مثال دیالوگ یک معلم با شاگردانش و دیالوگ همین شخص در محیط خانواده با پدر و مادرش متفاوت است. دلیل این تفاوت نوع رابطه ای است که بین افراد جامعه تعریف میشود. در واقع دوسوسور معتقد است که پدیدارها اصالت ندارند؛ بلکه رابطه ی میان پدیدارها (انسان کلمه است که اصالت دارد لذا دوسوسور بر اساس مکتب اصالت رابطه به کلمه و انسان و به تمام پدیدارهای نگاهی ماتریالیستی دارد که در این نوع نگاه وجود انسان و پدیدارها محدود و نادیده گرفته میشود این در حالی است که هر پدیداری دارای حقیقت عمیق معنایی است که ابعاد ثابت و متغییر میپذیرد در مکتب ساختارگرایی رابطه و در رابطه بودن با سایر پدیدارها است که هویت و وجود پدیدارها را رقم میزند چرا که از نگاه سوسور هر چیزی به عنوان یک پدیدار بدون قرار گرفتن در رابطه قواعد همنشینی و جانشینی معنایی ندارد. (همان )

اما میشل فوکو به عنوان یکی از پساساختارگرایان معتقد است؛ رابطه نیست که معنا را برای پدیدارها به وجود می آورد بلکه در تاریخ و پروسه ی تاریخی است که این پدیدارها شکل میگیرند. همچنین میشل فوکو معتقد است که معناهای پدیدارها را ما تولید نمی کنیم بلکه معنای پدیدارها در سیر تاریخ شکل میگیرد و ما صرفا این معناها را مصرف میکنیم میشل فوکو معتقد است که این رابطه در تاریخ شکل میگیرد دریدا این سوال را مطرح میکند که تاریخ به چه صورت است؟ و این واضح است که بازی شطرنج قدمت دارد اما در بازی شطرنج رابطه ی میان مهره ها سرباز شاه اسب و…. را چه کسی شکل داده است. دریدا خود به این سوال پاسخ میدهد که اصل این رابطه در تفاوت است در واقع دریدا معتقد است اگر تفاوت نمی بود رابطه ای شکل نمیگرفت وی در ادامه میگوید تفاوت است که رابطه ها را شکل میدهد و همچنین معتقد است که تفاوت است که به پدیدارها معنا میدهد. اگر اسب شبیه سرباز میبود یا شاه شبیه سرباز میبود شطرنجی تولید نمیشد در واقع دریدا هم کلمه و پدیدار را فاقد معنا میداند و معتقد است که در تفاوت پدیدارها با یکدیگر است که معنا تولید می شود.

در زبان شناسی فراساختارگرا هر کلمه ای در لغت نامه ها همان ابعاد ثابت حقیقت معنایی است که با همراهی و همواره ی آن ابعاد ثابت است که ساحات متغیر در روابط و تفاوت ها شکل میگیرد. در واقع اگر بعد یا ابعاد ثابتی برای کلمه قائل نباشیم روابطه ای نیز شکل نخواهد گرفت. به عنوان مثال کلمه ی عشق در ساحات متغیر با حفظ و همراهی بعد یا ابعاد ثابت میتواند متضاد خود را هم بیافریند در مورد افراد نیز همینطور است؛ شخصی مانند ملاصدرا وقتی با همسرش صحبت میکند ملاصدرا است با شاگردهایش صحبت میکند هم ملاصدرا است با بقال سر کوچه صحبت کند باز هم با حفظ ابعاد ثابت وجودی خویش ملاصدرا است. در واقع انسان و کلمه ابعاد ثابت وجودی دارند که با حفظ و همراهی آن ابعاد ثابت و محدود در ساحات مختلف در بازیهای زبانی مختلف بینهایت ابعاد متغیر بر اساس انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی هفتگانه میپذیرد بنابراین ابعاد ثابت هر کلمه و انسان فراتر از ساختارها عمل میکنند یک کلمه میتواند در بی نهایت جمله شبه جمله پاره گفتار و متن شعر داستان نمایشنامه متن علمی فیزیک زیست شیمی و… ساختارهای متفاوت بپذیرد یک شخص نیز در اجتماع در انواع ساختارهای خانواده ،مدرسه انجمن های خیریه انجمنهای علمی ،خیابان در گروه دوستان به عنوان یک شخص علمی در محافل علمی و آکادمیک و…. میتواند در بینهایت ساختار و رابطه شرکت کند اما در تمامی این ساختارها و روابط یک یا چند ساحت امکانی از وجودش را نمود بخشیده که این ساحات اصل شخصیت او را سامان داده است و در جمع ها و تشکلها و ساحات مختلف اجتماعی با حفظ و همراهی همواره ی آن ساحات ثابت می تواند بینهایت فعالیت متفاوت در اجتماع داشته و در ساختارهای گوناگون اجتماع شرکت داشته باشد بنابراین انسان و کلمه دارای ابعاد و ساحات ثابتی هستند که آن ابعاد و ساحات ثابت فراتر از تمام ساختارها عمل میکند. لذا انسان_کلمه یک حقیقت فراساختاری میباشند در مثال کلید واژه ی عشق میتوان ابعاد ثابت و متغییر معنایی_مفهومی کلمه ی عشق را بیان کرد که معنای ثابت یا ابعاد و ساحات ثابت آن معنای لغت نامه ای کلمه ی عشق است که با حفظ و همراهی آن ابعاد ثابت معنایی و مفهومی میتواند در متنهای مختلف ادبی ساحات مختلف هنری خود را به منصه ی ظهور برساند و در متون عرفانی ساحاتی که سبقه ی معنوی دارند را نمود ببخشد و در ساحات مختلف اجتماعی نیز دارای ریزش بارش و رویش معنایی متغییر با حفظ و همراهی همواره ی آن ساحات معنایی که در لغت نامه ها است و مفهومی که در جوامع است؛ معانی متفاوتی داشته باشد. کلمه ی عشق در یک متن ادبی (شعر) یک ساختار میپذیرد در یک متن فلسفی مانند «ضیافت افلاطون» ساختار متفاوت تری میپذیرد و در یک متن حقوقی ساختاری دیگر دارد اما همچنان کلمه ی عشق با حفظ و همراهی همواره ی آن ساحات ثابت معنایی و مفهومی لغت نامه ای است که در این ساختارها معانی متغییر و متفاوتی میپذیرد و آن ابعاد ثابت جنبه ی فراساختاری کلمه عشق و سایر کلمات است. ( آذرپیک و همکاران، ۱۳۹۶، ج ۲: ۱۷۷_۱۸۰)

ذاتی و فطری بودن کلمه در فراساختارگرایی

ذاتیگرایی مانند بسیاری از مباحث فلسفی ریشه در نظریات فیلسوفان یونان دارد. این نظریه با مسأله ثبات و حرکت ارتباط دارد در واقع تبیین ای معقول از پدیده حرکت و تغییر مورد توجه فیلسوفان آن زمان بوده است نظریه ذاتیگرایی ارسطو نیز به این موضوع می پردازد. این نظریه با بررسی قوانین طبیعت یکی از برجسته ترین دست آوردهای فلسفی اوست که بنیان متافیزیک را برای علوم آن زمان تشکیل داد موضوع فلسفه ی طبیعت ارسطو، فرآیند طبیعت هستومندهای طبیعی و موضوعاتی چون حرکت تغییر و نظریه ی علتها است. او با کاربرد این موضوعات رویدادها و ساختار پدیده های طبیعت را بررسی میکند در قرون وسطی نیز وجود واقعی کلیها بررسی شد و قائلین به وجود کلیها معتقد بودند که انواع و اجناس نه تنها وجودشان مستقل از فکر انسان است؛ بلکه وجودی جدا از جزئیها دارند در دوران قرون وسطی نبرد اندیشه های فلسفی نامگرایان به وجود لفظی کلیها و قائلین به وجود کلیها بود.

نامگرایان وجود مفاهیم کلی واقعی مفاهیم کلی در عالم خارج از ذهن بودند و ارسطوییان معتقد به وجود آنها در عالم ذهن انسان بودند نه در عالم خارج در مقابل این دو دیدگاه نامگرایان معتقد بودند که اساساً مفهومی به نام مفهوم کلی نه در ذهن و نه در عالم خارج وجود ندارد و این الفاظ که بر مفاهیم کلی دلالت دارند همه مشترک لفظی و دال بر امور متعدد هستند. آکویناس کوشش کرد تا تفاوت بین ماهیت و وجود جزئیات و کلیات را با استفاده از زبان و دیدگاههای متافیزیکی ارسطو بیان کند در نظر آکویناس وجود اشیایی مانند اسب در واقع اشیاء با عمل ذاتی وجود داشتن اوصافی نیستند که عقل ما آنها را از خارج اخذ کرده باشد در طبیعت خود را معرفی میکنند با این حال وجود امکانی اشیاء که نتیجه ی تحلیل ماهیت آنها نیست در دیدگاه آکویناس جای دارد در نهایت آکمی با قائل بودن به لفظ کلیها و اشاره به اینکه تفاوت بین کلی جزئی به معنی تفاوت میان انواع اشیاء نیست؛ بلکه به معنی اشاره به تنها نوع موجود شیء یعنی اشیایی که با آن به طور معمول مواجه هستیم نقطه نظر خود را به آراء ارسطو نزدیک کرد ولی شاگردانش نظریات او را در جهتی سوق دادند که زمینه فکر هیوم و حتی پوزیتیویسم منطقی را مهیاء نمود معیر زاده، ۱۳۹۰ (۴۶-۲۹) لاک با رد ذاتیگرایی ارسطو و به ویژه با زیر سؤال بردن امکان معرفت به ذات واقعی اشیاء مباحثی را در حوزه تمایز بین مصداق و مفهوم ایجاد کرد که با تمرکز کریپکی و پاتنم بر مباحث معناشناسانه نهایتاً به بازسازی مجدد ذاتیگرایی منجر شد. اختلاف دو دیدگاه نیوتنیها از یک سو و لایبنیتسیها از سوی دیگر در منابع مهم جهان عامل ایجاد متافیزیک هیومی شد که الیس در رد دیدگاه هیوم ذاتیگرایی علمی اش را مطرح نمود (همان) در ذاتیگرایی الیس فرض میشود که گرایشهای اولیه چیزها با یکدیگر به روشی تعامل طبیعی از ساختار بنیادین شان نشأت می گیرد که در آن توان علمی ظرفیت و تمایل می گیرد. او تصور می کند که توانهای علی در میان ویژگیهای طبیعی موجوداتی از این نوع وجود دارند. بنابراین این ویژگیها ویژگیهایی هستند که موجوداتی از این نوع ضرورتاً باید داشته باشند. ( همان )

ذات گرایی ارسطو

متافیزیک با موجود از این حیث که موجود است و اعراض متعلق به ذات موجود سر و کار دارد. این علم همانند علوم خاص نیست زیرا هیچ یک از علوم موجود را به طور کلی به عنوان موجود بررسی نمیکند ارسطو مفهوم موجود را مشترک معنوی میداند زیرا دارای معنای عامی است که بر تمام اشیاء به یک معنا بکار میرود به طور مثال انسان موجود است درخت موجود است، سنگ موجود است مفهوم موجود به معنای بودن شی در خارج و تحقق عینی آن مدنظر است ولی به طور هم مصداق بر افراد حمل نمیشود. معنای مختلف موجود با مبداء واحد و یک طبیعت معین نسبت دارند که فقط به علت اشتراک در اسم چنین نامیده نمیشوند به بیان دیگر بعضی موجود نامیده میشوند چرا که جوهرند، برخی برای اینکه انفعالات جوهرند برخی جریانی به سوی جوهرند و یا برعکس فساد یا عدم جوهرند برخی کیفیت جوهر یا علت فاعلی جوهرند به همین دلیل ارسطو مفهوم موجود را مشترک معنوی میداند (همان: ۳۴) ارسطو بحث مفصلی درباره مقولات ..دارد زیرا هستی موجود خارجی را نشان میدهد و هیچ موجودی را خارج از دایره مقولات در نظر ندارد. او حتی قوه و فعل را تحت مقولات بررسی میکند زیرا قوه و فعل نحوه ی وجود شیء خارجی هستند. مقولات در نزد ارسطو فقط تصور ذهنی و قالب مفاهیم نیستند آنها حالات بالفعل وجود را در عالم خارج از ذهن نشان میدهند. او بین منطق و متافیزیک در صورتی که موضوع اصلی آن جوهر باشد رابطه برقرار میسازد بنابراین مقولات علاوه بر جنبه ی منطقی، جنبه ی هستی شناسی نیز دارند واژه ذات یا جوهر برگردان ترجمه لاتینی اوسیا است که از زمان افلاطون به بعد هم معنی با طبیعت سرشت و نهاد بکار گرفته شده است که بر هستی با وجود ثابت و پایدار دلالت میکند همانطور که اشاره شد اوسیا نزد ارسطو علاوه بر مقولات دهگانه در متافیزیک نیز نقش مهمی دارد جوهر به معنی اولیه و واقعی فرد است. ارسطو درباره فرد و مصداق از آن جهت بحث میکند که آنها حاکی از اشیاء و موجودات خارجی هستند. لفظ فرد جوهر بر موجودی که در خارج این چیز در اینجا است دلالت می کند. جوهر به معنای ثانوی عنصر صوری یا ذات نوعی است که با مفهوم کلی متعلق علم است. نوع به دلیل اینکه ذاتاً واقعیتی بالاتر از فرد دارد و متعلق علم است میتواند به معنای ثانوی جوهر نامیده شود. از بین این دو جوهر تنها فرد موضوع حمل است و خودش محمول دیگران نمی باشد. بنابراین فرد جوهر اولیه یا ذات فردی است و کلی نوعی در اشیاء واقعی یا ذات نوعی است فرد به طور حقیقی جوهر است چیزی که عنصر اصلی در شیء و متعلق علم است همان کلی میباشد بنابراین کلی متعلق علم است ولی هستی جدایی ندارد و در فرد واقعی است. ( همان : ۳۵)

ذات از نگاه الیس

ذاتیگرایی علمی الیس نظریه ای است که رابطه ی ضرورت طبیعی و قوانین طبیعت را مطرح میکند به این معنی که ضرورت طبیعی ای در جهان وجود دارد که در روابط علی و معلولی قوانین طبیعت یافت میشود در این دیدگاه قوانین طبیعت در سراسر دنیا فراگیر هستند و به وسیله ی خداوند بر آنها تحمیل نشده یا وجودی تصادفی ندارد این نظریه از این حیث که جهان نه تنها متشکل از چیزهای ذاتاً غیر فعال نیست بلکه ذاتاً از نوع فعال تشکیل شده از اهمیت برخوردار است ویژگیهای گرایشی توان علی ظرفیت و تمایل و انواع طبیعی انواع چیزهایی که در طبیعت عینی و مستقل از ذهن هستند عناصر اصلی ذاتیگرایی الیس را تشکیل میدهند توانهای ،علی ظرفیتها و تمایلات همگی باعث میشوند که اشیاء به طور درونی وادار به کنش و واکنشهای خاص شوند ویژگیهای گرایشی هر نوع طبیعی مستقل از ما است. آنها جزء ویژگیهای بنیادین آن نوع محسوب میشوند ویژگیهای بنیادین انواع طبیعی را به طور درونی وادار به کنش و واکنشهایی میکند که به تمییز آنها از یکدیگر می انجامد. باید توجه داشت که بروز و ظهور ویژگیها به شرایطی که در آن واقع میشوند، وابسته است. توان علی ظرفیت و تمایل بالقوه گیهای اصیل هستند آنها ویژگیهایی هستند که اگر در شرایط مناسب واقع شوند خود را به نمایش میگذارند ) همان (۳۸) الیس با این اصل موضوعه پیش میرود که قوانین علی تماماً وابسته به ویژگیهای گرایشی ای هستند که انواع طبیعی به طور ذاتی دارا میباشند یعنی فرض میگیرد که ویژگیها و ساختارها که سازنده ی ذات واقعی انواع هستند قوانین کنش و واکنش را متعین میکنند بنابراین انواع طبیعی موجود در جهان رفتاری متغایر با ویژگیهای ذاتی نخواهند داشت چرا که اگر مخالف رفتار کنند باید ویژگیهای ذاتی متفاوت داشته و نوع متفاوتی از چیزها باشد ذاتیگرایی او فقط هستومندهای نظری که ذاتاً در تبیین فرآیندهای علی پدیدارهای فیزیکی شرکت میکنند اجازه ی ورود دارند. تبیین ذاتیگرایانه ی فرآیندهای علی انواع متفاوت تنها در صورتی که فرآیندها طبیعی باشند امکانپذیر است همه ی فرآیندهای علی بدون شک فرآیندهای طبیعی هستند، ولی همه ی فرآیندهای طبیعی وابسته به انواع طبیعی نیستند بنابراین همه ی تبیینها ذاتی نیستند. ( معیر زاده: ۱۳۹۰: ۲۹_۴۶)

ذات از نگاه فراساختارگرایی

با توجه به آنچه گفته شد لازم است جوهر بنیادین کلمه شناخته شود لذا میتوان کلمه را از لحاظ وجود شناختی از سه جنبه بررسی کرد:

۱ مقام جامع وجودی کلمه که ساحت فرابعدی و فراتاریخی کلمه – پدیدارها است.

۲ مقام متکثر موجودی کلمات یا ساخت اختیاری و قراردادی کلمات

۳ مقام مصنوع که ساحت ساخته شده و انواع بازیهای زبانی بشر میباشد.

مقام جامع وجودی ،کلمه مهمترین کشف مکتب اصالت کلمه و زبان شناسی فراساختارگرا میباشد. زیرا بسیاری از بحث ها در زمینه معنی شناسی نشانه شناسی زبان شناسی و…. جز با ارجاع به مقام جامع وجودی کلمه که خود منشاء کلمه پدیدارها میباشد قابل طرح نیست. از نگاه زبان شناسی فراستاختارگرا مهمترین ویژگی «کلمه» آن است که هر کلمه پدیدار جوهره ی معنایی و ساحت ،فرابعدی فرازمانی فرامکانی خود را از مقام جامع وجودی کلمه اخذ و دریافت میکند و این مقام در فلسفه ی زبان همان لوگوس یا جامع تمام معانی است. این بدان معناست که کلمه و واژگان در مقام نشانه اموری قراردادی و دلبخواهی نیستند. بلکه پیش از هستی مند شدن در ساحت کلمه پدیدار هر کلمه جوهره ی معنایی خویش را که ازلی ابدی تقسیم ناپذیر و جان کلمه است از مقام جامع وجودی لوگوس اخذ میکند. در واقع هر کلمه پدیدار پیش از آوامند شدن و پیش از نوشتار از لحاظ جوهره ی معنایی با پدیدار مختص به خود هستیمند میشود هر پدیداری روح و معنای مختص به خود دارد که حاصل قرارداد نیست و فرابعدی است و از لوگوس خود یا مقام جامع وجودی کلمه که جامع کلمه و پدیدار میباشد؛ یک رابطه ی ذاتی برقرار است زیرا کلمه – پدیدار هستیمند نمیشود مگر اینکه بهره ای یا سهمی از معنا و وجود از مقام جامع وجودی «کلمه برده باشد. بنابراین رابطه بین کلمه پدیدارها از ساحت جوهره ی معنایی رابطه ی فرامکانی فرازمانی ثابت و غیر قابل تغییر است و مدلول در پیوند با دال دیگر هر صورتی را نمیپذیرد بلکه تنها صورتی را می پذیرد که قبلا جوهره ی معنایی آن را از مقام جامع وجودی کلمه دریافت داشته است. پس هر کلمه دارای یک هسته ی مرکزی و بنیادین و و ابعاد ثابت برای معنی است که بر حسب آن مدلول مناسب آن دال تلقی میگردد بنابراین هر کلمه پدیداری پیش از پذیرفتن ساحت چهار بعدی و هم افزایی با جوهره ی نوشتاری و گفتاری بر معنا و مفهوم ،معینی دلالت دارد. لذا ساحت نشانه ای کلمه زمانی که جوهره ی معنایی گفتاری و نوشتاری پدیدار به خصوصی به هم افزایی می رسند؛ در جهان چهار بعدی نمود میپذیرد. علاوه بر ساحات و ابعاد ثابت معنایی با توجه به زمان مکان و انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی هفتگانه در هرم مادرماتیک کلمات نوع نوشتار و گفتار به خصوصی طبق قرارداد آن جوامع می پذیرند. بنابراین اینکه کلمه پدیدارها در زمان و مکان خاصی چگونه نوشته شوند جوهره ی نوشتاری و چگونه تلفظ شود (جوهر) گفتاری و از سایر جوهره های آن چگونه استفاده شود فرایندهایی هستند که طبق قرارداد و انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای هفتگانه جمعی فردی تعیین میشوند و امری زمان مکان محور به شمار میآید هر چند در جوامع ما از مکان و زمان چگونگی این قراردادها آگاهی نداریم لذا قراردادهایی مانند نوع نوشتار و گفتار یک جامعه قراردادهایی نیستند که طبق خواست افراد ایجاب یا سلب شوند؛ بلکه قراردادهایی جبری و محتوم هستند که در طول زمان شکل گرفته اند بنابراین در زبان شناسی فراساختارگرا با دو نوع رابطه در ارتباط با کلمه – پدیدارها روبه رو هستیم هاشمی (۱۳۹۹ (۳۶)

۱ رابطه ی فرامکانی فرازمانی ،فرابعدی که حاصل قرار داد نیست و جوهره ی معنایی از آن تبعیت میکند تابع هیچ ساختاری نیست و در تمام ساختارها میتواند حضور داشته باشد و امری ذاتی است.

۲ رابطه ی زمانی مکانی و چهار بعدی که حاصل قرارداد است و جوهره های گفتاری نوشتاری را شامل میشود تابع ساختاری است که در آن حاضر میشود. و در آن ساختار به خصوص بر اساس انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی جنسیتی، مذهبی، مکانی زمانی نژادی روانگاهی و…. با حفظ و همراهی همواره ی ابعاد و ساحات ثابت حقیقت عمیق معنایی معانی متعدد و متغییر و متفاوت می پذیرد. ( صمصامی، ۱۳۹۹ )

با توجه به این دو وجه از کلمه میتوان گفت مقام جامع وجودی ،کلمه از صرفا یک امر قراردادی بودن فراروی کرده است و با بازگشت آوانگارد به اصالتهای فرارو از جمله اصالت های فرارو مقام جامع وجوی کلمه میباشد از یک امر رابطه ای به یک امر وجودی فرامکانی فرازمانی بازگشت کرده است لذا از سویه ی اجتماعی و تاریخی آشکار میکند که کلمه و نشانه ها به دلیل فرابعدی ،فرازمانی فرامکانی بودنش تاریخ گرا یا غیر تاریخ گرا نیست بلکه موضوعی است که مورد بحث تاریخ شناسی عمیق گرا و ذات گرایی عریانیستی واقع میشود و مطلق گرایانه مانند زبان شناسی ساخت گرا تابع یک فرایند تاریخی و در زمانی نیست که پیوند دال و مدلول در لحظه ای خاص و نتیجه ی اتفاقی و احتمالی فرایند تاریخی باشد بلکه هستی مند شدن کلی فراتر از هم افزایی ساختهای جوهری و ماهیتی کلمه پدیدارها) از تاریخ گرایی فراروی میکند و ضمن پذیرفتن کارکردهای تاریخ گرایی به تاریخ شناسی عمیق گرا روی می آورد لذا قراردادی بودن رابطه ی بین کلمه و پدیدارها در زبان شناسی فراساختارگرا نوعی قرارداد جبری است که از قرار دادن بودن صرف شانه خالی میکند. مولانا ۱۳۹۸ ۱۰_۵۰) مثلا در زبان شناسی فراساختارگرا درخت کلمه پدیداری است که موجودیت اش کلی فراتر از هم افزایی ساحتهای جوهری و ماهیتی را هستومند کرده است. از نگاه زبان شناسی فراساختارگرا جوهره ی معنایی این کلمه پدیدار حاصل قرار داد نیست؛ بلکه در هر زبانی و در هر مکانی و در هر زمانی بر اساس انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی در هرم مادر ما معنای درخت با پدیدار جسمانی درخت رابطه ای فرازمانی فرامکانی دارد که یک یا چند بعد ثابت معنایی میپذیرد. حتی ابعاد و ساحات ثابت نیز بر اساس انواع خودآگاهها و ناخود آگها ای جمعی فردی میتواند از لحاظ جوهری معنایی گسترده شده و معنای ثابت بیشتری بر اساس خودآگاهها و ناخودآگها بپذیرد اما جوهره ی گفتاری و نوشتاری آنها با هم متفاوت است و با توجه به مکان و زمان رابطه ای کاملا قراردادی دارد. ( هاشمی، ۱۳۹۹ : ۵-۵۰)

اما آن شاکله ای که تمام انسانها در برخورد با یک پدیدار از لحاظ جوهره ی معنایی در ذهن آنها درک و دریافت میشود و در ذهن همه ثابت است جوهره ی معنایی یا لوگوس آن کلمه یا مقام جامع وجودی آن کلمه است که بهره ای و سهمی از وجود را هستی مند کرده است. که با پدیدار درخت رابطه ای فرامکانی فرازمانی – فرابعدی دارد پس کلمه پدیدار درخت معنای جامع درخت بودن را از مقام جامع وجودی کلمه که توده ای ،گنگ بی صورت و نامفهوم میباشد؛ اخذ کرده است و زمانی که در جهان چهار بعدی هستیمند میشود و موجودیت می یابد با توجه به ،مکان ،زمان و تسلط انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی هفتگانه طرز نوشتار و گفتار به خصوص میپذیرد یعنی نشانه ها ماهیت اختیاری صرف و مطلقی ندارند و اصل رابطه مند بودن ساختارها در جهان چهار بعدی معنا پیدا میکند. زیرا جوهره ی معنایی فراتر از ساختارها و رابطه ها عمل میکند مثلا جوهره ی معنایی کلمه درخت در انواع ساختارها علمی ادبی هنری و … فارغ از ساختارها موجودی مستقل پویا و فراساختار است به منظور تبیین بهتر فراساختار بودن کلمه پدیدارها نگاهی به تعریف جوهر می اندازیم تا مشخص شود که چگونه در فراساختارگرایی ذات گرایی عریانیستی رخ میدهد. ( مولانا ۱۳۹۸: ۱۰-۵۰)

مقولات ذاتی :

داده ها یا آگاهیهای خام و نامنسجم و نامشخص و نامفهوم در سیستم نرم افزار وجودی که اصول و بنیان تمایزات و تشابهات را در پدیدارها تبیین میکند قابلیت درک تمایزاتی و تشخیصی پیدا میکنند؛ این سیستم نرم افزار وجودی که به صورت فطری و ذاتی در نهاد فاعل معرفت به ودیعه نهاده شده مقولات ذاتی پیشینی هستند در واقع داده های وارد شده به درونگاه فاعل معرفت در هم افزایی با مقولات ذاتی پیشینی یا همان شعور کلمه محوری که از مقام جامع وجودی در نهاد انسان وجود دارد قابلیت ادراک پیدا میکنند پس مقولات ذاتی پیشینی همان اصول بنیادین هستند که سبب کانالیزه و تبیین و توضیح سیستماتیک عالم متکثر موجودی کلمه پدیدارها میشود. شایان ذکر است که هنوز کلمه پدیدارها شکل نگرفته اند. تنها در این مرحله امکانات خام ذاتی تمایز و تشابه محوری که تولید کننده ی یک فرم مشخص از پدیدارها بر مبنای آگاهیهای دریافتی از پنج منبع شناخت هستند، سبب مقوله بندی پدیدارها میشوند یعنی مقولات ذاتی در روانگاه هر تاثری را در یک نسبت زمانی مکانی کمی کیفی ،جنس نوع و… مشخص و معین میکنند مقولات یا به صورت بالفعل در روانگاه فاعل معرفت حضور دارند که به آنها مقولات ذاتی پیشینی گفته میشود و یا پس از موجودیت تصورات یا کلمه پدیدارها مقولات پسینی اولیه ای به نام زبان را به وجود می آورد.

زبان ساحت نظام یافته ی اجتماعی کلمه پدیدارها .است و از این پس است که منابع شناخت پنجگانه با تجزیه و تحلیل پدیدارها نسبت به کلمه پدیدارها حکم صادر می کنند و تصدیقات و دستگاههای اندیشگانی متنوعی شکل میگیرد این دستگاههای اندیشگانی متنوع همان مقولات پیشینی اند که هر یک حقیقتهای عمیقی میباشند که ابعاد ثابت و بی نهایت بعد متغییر می پذیرند از جمله مقولات پسینی ثانویه که تاثیر مستقیم بر روی جوهر دارند و آن را با حفظ و همراهی همواره ی ابعاد و ساحات ثابت حقیقت وجودی آن دچار تحول و تغییر میکنند. این تحول و تغییرات چون در ساحت معنا اتفاق خواهند افتاد؛ لذا رویکرد جوهری پیدا خواهند کرد و جزء جوهر پدیدار به شمار خواهند آمد؛ انواع خوداگاههای و ناخودآگاه های جمعی فردی ،مکانی ،زمانی ،زبانی روانی جنسیتی اندیشگانی ،نژادی و رسانه ای مجازی نیز جزء مقولات ذاتی پسینی ثانویه به شمار می روند. (همان)

جوهر

مبحث جوهر را با یک سوال آغاز میکنیم و آن اینکه آیا تعریف جوهر در مکتب اصالت کلمه نتیجه تحلیل اشکال زبان است؟ یا جوهری امری ذاتی است که بر امور مابعدالطبیعه و فرابعدی مبتنی است؟ و جزء کدام دسته از ادراکات است تاثر است یا تصور و یا تصدیق؟

گفته شد که در فرایند درک با شی فی نفسه روبه رو نیستیم و پدیدار را نمیتوان شیء فی نفسه تعریف کرد بلکه ذهن در مواجه با یک چیز انطباع یا تاثری ،گنگ نامفهوم و بدون صورت دریافت خواهد کرد و این توده ی بی،فرم نامفهوم همان پدیدار است که بر اساس مقولات پیشینی ذهن که از مقام جامع وجودی کلمه هستیمند شده اند و از جنس کلمه هستی اند از لحاظ جنس شکل ،رنگ ،ماده ،کمیت ،کیفیت ،زمان مکان و…. مقوله بندی میشود و فاعل ادراک از آن توده ،گنگ نامفهوم معنایی دریافت خواهد کرد و یا درک مشاهده ای صورت خواهد گرفت. پس هر معنایی که بر ذهن از طریق منابع پنجگانه شناخت تاثراتی را مرتسم میکند تشکیل دهنده ی یک پدیدار است پدیدار تا پیش از هم افزایی با جوهره ی معنایی خاص خود و هستیمند شدن برای انسان قابل درک و شناسایی نیست تنها همچون حیوانات می توان از آن به درک تشعشعی توسط حواس جوهری غریزی رسید آذرپیک و همکاران ۱۳۹۸ (۱۱۶-۸۷) لذا معنا و پدیدار گنگ بی صورت برای موجودیت و هستی مند شدن در جهان چهار بعدی نیاز به امکان یا شاکله ای دارند که سبب هم افزایی جوهره ی معنایی که از مقام جامع وجودی کلمه (لوگوس) گرفته شده پدیدار که تاثراتی را برانگیخته و مقولات ذاتی پیشینی شود. این شاکله همان جوهر است یعنی جوهر در واقع آن بعد ثابتی است که علاوه بر وحدت معنا پدیدار و مقولات پیشینی ذهن ( سبب تمایز و تشابه و درک مشاهده ای خواهد شد که در زمان و مکان امتداد تاریخی دارد لذا این شاکله سبب میشود که یک شیء از پیشازایش تا پسامیرش یک کلمه پدیدار مستقل منسجم و پایدار در امتداد تاریخ مکان زمان قلمداد شود این شاکله ذات آن شیء یا کلمه پدیدار است که قائم به مای بالاتر از خود میباشد. در واقع تصورات پس از هم افزایی معنا ،پدیدار مقولات پیشینی توسط جوهر شکل میگیرند و در این مرحله است که کلمه به نشانه نیز تبدیل میشود و هر کلمه جوهره ی معنایی نشان یک پدیدار خواهد بود میتوان نتیجه گرفت که تصورات پس از مرحله شکل گیری کلمه نشانه از یا موجودیت کلمه پدیدارها به وجود میآیند زیرا هیچ پدیداری بدون حضور کلمات در جهان چهار بعدی موجودیت نخواهد یافت و هر کلمه نمود و نشانه ی یک پدیدار است. (مولانا ۱۳۹۸  ۵-۵۰ ) با توجه به اینکه مفهوم جوهر از هیچ یک از تاثرات تصورات و تصدیقات با توجه به تجزیه و تحلیل منطقی به وجود نیامده است لذا جوهر یک امر فرابعدی است که از لحاظ وجودی وجودش وابسته به مای بالاتر از خود میباشد و ماده حکم ذات شی را نخواهد داشت که صورتی آن را در برگیرد بلکه ماده و صورت امکانها و وسیله هایی در خدمت جوهر هستند تا سبب قوام و هم آنی کلمه پدیدارها شوند. عامل تمایز و تشابه جوهر اشیاء متفاوت معنای متفاوتی است که از طریق منابع ادراک به ذهن منتقل میشوند و تاثرات متفاوتی را بر می انگیزند پس معنا چیزی پسینی و حاصل زبان و فرآورده ی زبان نیست بلکه جوهره ی معنایی هر پدیداری از مقام جامع وجودی کلمه هستی مند شده است و امری فرابعدی و جزء مقولات ذاتی میباشد مطمئنا تاثرات حاصل از گل سرخ با تاثرات ناشی از اسب و تاثرات یک کودک متفاوت است زیرا جوهره ی معنایی که از مقام جامع وجودی کلمه اخذ کرده اند با همدیگر متفاوت است لذا هر کدام از این پدیدارها با توجه به معنای جوهری مقوله بندی میشوند از جمله ی این مقولات یا خواص ذاتی هر پدیدار که شامل رنگ بو ،مزه ،صورت ،ماده ،مکان ،زمان ،کیفیت جنس و… است. در مواجه با هر پدیداری ابتدا معنایی از آن پدیدار که از مقام جامع وجودی کلمه گرفته شده در روانگاه تاثراتی را بر می انگیزد این معنا هنوز به نشانه تبدیل نشده است روانگاه این معنا را براساس مقولات ذاتی تجزیه و تحلیل میکند جنس آن پدیدار چیست؟ رنگ آن کدام است؟ ماده ی آن چیست؟ شکل آن به چه صورتی است؟ اندازه و کمیت هندسی آن چگونه است؟ در کنش با حس بویایی چه عکس العمل و با چه کیفیتی را بر می انگیزد؟ زمان چگونه بر آن میگذرد؟ و دهها سوال راجع به امور بنیادین پدیدارها که با توجه به خودآگاههای و ناخودآگاههای جمعی ماهیت آن سوالها متفاوت است پاسخ تمام این سوالها مقولات ذاتی پیشینی است. (همان)

پدیدار گنگ نامفهوم معنا و مقولات ذاتی برای رسیدن به مرحله ی نشانه ای نیازمند شاکله ای هستند که سبب هم افزایی بسیط و هم آنی آنها شود. این شاکله همان جوهر است. جوهر حاصل تصورات یا تصدیقات نیست بلکه انسان توسط شهود و درک حضوری تاثراتی از آن را دریافت میکند زیرا جوهر یک امر فطری است که وجودش را از مای بالاتر از خود دریافت کرده است و سبب قوام و یگانگی پدیدار معنا و مقولات ذاتی میشود جوهر حاصل استدلال و استنتاج ذهن و روانگاه نیست؛ زیرا ذهن با تصورات روبه روست و تصورات همان کلمه پدیدارها هستند که به مرحله نشانه ای رسیده اند و مفاهیم و تصورات و تصدیقات حاصل کنش و واکنش ذهن با کلمه پدیدارها .است پدیدارها برای موجودیت و ظهور در جهان چهار بعدی نیازمند شاکله ای جوهری هستند تا معنا و مقولات ذاتی حضوری یگانه و منسجم داشته باشند پس جوهر شاکله ای است که سبب موجودیت یک وجود میشود.

در واقع پدیدارها به واسطه ی این شاکله ی جوهری است که هستیمند میشوند و امکان وجود می یابند. منظور از کلمه در کلمه پدیدار کلمه به معنای لفظ نوشتاری و هیات صوتی و گفتاری آن نیست بلکه به معنای روح ،جان معنا یا جوهره ی معنایی هر چیزی است و در واقع می توان گفت در این مرحله ما با معنا – پدیدار» مواجه هستیم و منظور از روح یا معنا ادامه همان سنت اسپینوزایی هگلی فوکویی است که از مقام جامع وجودی کلمه بهره ای از وجود یافته است. لذا تمام کلمه پدیدارها که در جهان چهار بعدی هستیمند میشوند دارای شاکله ی جوهری میباشند اما این شاکله موجودیت در انسان با سایر موجودات متفاوت است. این تفاوت هم از لحاظ معنایی است که از مقام جامع وجودی دریافت کرده اند و هم از لحاظ هفت خوداگاه و ناخوداگاه جمعی فردی در هرم مادر ما است که بر جوهر و ذات تاثیر مستقیم میگذارند. سایر موجودات تاثراتی یا تشعشعاتی از پدیدارها دریافت میکنند. در حالیکه انسان به علت بهره مندی از شعور کلمه محور که امری ذاتی و فطری انسان است؛ فراتر از زبان تشعشعی درصدد آفرینش تصورات از این تاثرات و معنایی است که بر ذهن نقش میبندد. لذا شاکله ی موجودیت در حیوانات تنها دارای ساحت جوهری و در انسان شاکله ی موجودیت دارای دو ساحت ۱ – جوهری و ۲ ماهیتی است و هر دوی اینها از امور ذاتی اند. زیرا ماهیت انسان را شعور کلمه محور سامان میدهد و شعور کلمه محور از مقام جامع وجودی بهره ی وجود یافته است. پس ذات تنها در جوهر تعریف نمیشود بلکه ماهیتهای انسان را نیز دربر می گیرد. با توجه به تعریف جوهر میتوان سه جوهر در نظر گرفت جوهر مادی یعنی همان عناصر چهارگانه ی بنیادین و ترکیبات ناشی از این چهار عنصر جوهر شعوری یا همان انواع ماهیتهای شعوری کلمه محور که فراتر از ماده است و جوهر روحانی که روح پدیدارها را دربر می گیرد و همان مقام جامع وجودی میباشد که همانطور که گفته شد ادامه سنت اسپینوزایی هگلی فوکویی است. هاشمی ۱۳۹۹ ۵-۵۰ پس حیوانات و سایر جانداران که حواس و درک کلمه محور ندارند از جوهره ی شعوری بی بهره اند اما در جوهره ی مادی قابلیت درک تشعشعی دارند به همین دلیل حیوانات و اشیاء را فاقد شعور کلمه محور می دانیم بلکه آنها غالبا درک تشعشعی دارند لذا جوهره ی شعوری ذاتی انسان است که قائم به مای بالاتر از خود یعنی مقام جامع وجودی میباشد که از نگاه وجود شناختی سه ساحت وجود دارد:

۱ هست؛ یا ذات یا همان وجود هستی بخش که فراتر از شناخت و ادراک ماست.

۲ هستی؛ یا همان مقام جامع وجودی که موجودات هستی و وجود خود را از آن اخذ و دریافت میکنند پس هستی مخلوق «هست» است اما از جنس آن نیست.

۳ هستی مند؛ کلمه پدیدارها یا همان مقام متکثر موجودی.

با توجه به این تقسیم بندی ابعاد ثابتی که باعث تمایز و تشابه انواع میشود، ابعاد ثابت هرم مادر ما را شکل میدهد گفته شد که داده های شعوری تاثراتی از پدیدارها را به درون و ذهن انسان منتقل میکنند این داده ها که حامل معنایی وجودی از پدیدارها هستند در هم افزایی با پدیدارها و مقولات ذاتی و جوهر کلمه پدیدارها را شکل میدهمد و تصورات حاصل کنش و واکنش کلمه پدیدارها در ذهن هستند. تصورات منسجم ،با معنی متمایز و حامل جنس و ماده و خصوصیات جوهری مشخص هستند و ایجاد تصویر می.کنند در واقع تصورات همان مقام متکثر موجودی کلمات در جهان چهار بعدی میباشند که با پدیدار ها به هم افزایی رسیده اند و به تنهایی یا در کنار سایر کلمه پدیدارها معناهایی مشخص و متمایز را منتقل میکنند. لذا میتوان گفت مقولات خود دو بخش اند ۱ _ مقولات پیشینی یا ذاتیات ۲ مقولات پسینی مقولات پسینی نیز خود به دو دسته تقسیم میشوند ۱ مقولات پسینی اولیه _مقولات پسینی ثانویه از جمله مقولات پسینی اولیه میتوان به «زبان» اشاره کرد و از جمله مقولات پسینی ثانویه میتوان انواع خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی هفتگانه را نام برد. ( مولانا، ۱۳۹۸ ۵-۵۰)

پس جوهره را از سه وجه میتوان بررسی کرد؛ جوهر مادی که همان تن است که از چهار عنصر اصلی به هم افزایی رسیده است و نظریه ی میل را شکل میدهد جوهر شعوری که در آن ماهیت شعور کلمه محور است و جوهر روحانی که همان مقام جامع وجودی یا لوگوس می باشد و هر سه جوهر فراتر از ماده اند.

تاریخ گرایی عریانیستی

منتقدان ادبی در تحلیل آثار ادبی کم و بیش از رویکردهای انتقادی مبتنی بر تاریخگرایی بهره میجویند از این جنبه میتوان به دو نوع رویکرد انتقادی با پیش فرضها و مبانی نظری متفاوت اشاره نمود؛ رویکرد نخست مبتنی بر اوضاع و احوال و شرایط روزگار نویسنده است به تعبیر برسلر، رویکرد تاریخگرایی قدیم Historicism Old ) نام دارد. ۱۲ ۷۰۰۲ Bressler)

رویکرد انتقادی دیگر تاریخگرایی نو Historicism New نام دارد که همانند رهیافت انتقادی نقد نو (Criticism (New) البته با مبانی نظری متفاوت اصول بنیادی تاریخگرایی قدیم را زیر سؤال میبرد.

تاریخ گرایی (historicism ) رویکرد نوین مطالعات متون تاریخی است که از نیمه دوم قرن نوزدهم رواج یافت نقطه عزیمت تاریخ گرایی نو گسست ارزشهای سنتی تاریخی غرب و امکان معرفت عینی تاریخی بوده است.»  (لیشتهایم ۱۳۸۵ ۹۳۲) در کلمه history (تاریخ) معنایی دوگانه نهفته است واژه تاریخ از سویی میتواند به معنی واقعیت یا چیزهای رخ داده باشد و از سوی دیگر میتواند روایت ثبت شده اموری معنا دهد که فرض شده رخ داده است؛ یعنی تاریخ هم میتواند به معنای رخدادهای گذشته باشد و هم قصه (story) این رخدادها، امر واقع یا داستان باشد. ( رک اسکولز، ۱۳۷۷ ۴۵)

رویکرد تاریخگرایی قدیم به مطالعه اثر ادبی با توجه به پس زمینه تاریخی آن می پردازد. طبق این رهیافت انتقادی هر نویسنده ای تأثیر پذیر از روزگاری است که در آن زندگی کرده و اثر او را نمیتوان بدون درک شرایط اجتماعی ،اقتصادی مذهبی ،سیاسی رخدادها و جریانهای ادبی که بر نویسنده تأثیر گذارده اند شخصیت او را شکل داده اند و بافت اثرش را تحت الشعاع خود قرار داده اند به درستی مورد ارزیابی قرار داد. (۱۲) Tila) این رویکرد بر این پیش فرض مبتنی است که تاریخ روایتگر نگرشی صحیح از آنچه بطور واقعی رخداده است به مخاطب است و مورخان میتوانند منصفانه و بدور از اغراض و سلایق شخصی در مورد یک دوره تاریخی شخص یا یک رخداد معین به مخاطب خود آگاهی دهند. از رهیافتهای تاریخ گرایی قدیم این است که اهمیت اول و آخر را در نقد ادبی برای خود اثر قائل بود. و منتقد ادبی توجه خود را از هر آنچه ارتباط بیرونی با اثر داشت از قبیل زندگی نامه خالق اثر تاریخ زمانه او دستگاه فلسفه ای که اثر میتواند با آن تطابق داشته باشد، استنتاجات اخلاقی و چشم اندازی که از اوضاع و روابط اجتماعی به دست میدهد دور میکرد. (پاینده ۱۳۸۲: ۲۰۴-۲۰۳) رویکرد تاریخ گرایی قدیم به طور ذاتی دارای یکسری محدودیتها و نقاط ضعف میباشد از جمله آن است که پرداختن به تاریخ اغلب سبب میشود تا منتقد وجود خود اثر مورد مطالعه را فراموش کند( 139 1992 tilak) به بیان دیگر اثر ادبی به خودی خود موضوع کار منتقد قرار نمی گیرد بلکه در بهترین حالت مرتبه ی دوم اهمیت را کسب میکند. پاینده (۱۳۸۲ (۱۸) چنین رویکردی ،همچنین جنبه های زیبایی شناختی و هنری اثر ادبی را تا حد زیادی نادیده میگیرد از جمله جنبه های مثبت تاریخ گرایی قدیم دلالتهای فرامتنی است که پی بردن به آنها به اثر معانی دیگری میبخشد. (5 : 1975,altick)

از اوایل دهه ی ۱۹۳۰ رویکرد انتقادی دیگری که تاریخگرایی نو نام نهاده شده به شیوهای متفاوت با نقد نو مبانی تاریخگرایی قدیم را زیر سؤال برد این رهیافت بر خلاف نقد نو توجه ویژهای به موقعیت تاریخی متن دارد؛ البته این یک نوع بازگشت به تاریخگرایی قدیم نیست که تاریخ را پس زمینه اثر ادبی میداند و برای اثر ادبی هویتی مستقل قائل است. (لویی مونتروز  Louis Montrose ) در تعریف زیبای خود تارخگرایی نو را بررسی دو سویه تاریخی شدن متن و متن شدن تاریخ میداند ،همان (۱۹۱) طبق چنین رهیافتی اثر ادبی «یک قلمرو زیباشناختی فراتاریخی مستقل از شرایط اقتصادی اجتماعی و سیاسی یک عصر ندارد.»

(همان ۱۹۷) بلکه بطور ساده یک نوع متن است مانند انواع دیگر متون مذهبی، فلسفی حقوقی، علمی و … . این متون همگی به منزله گفتمانهایی هستند که در تعامل یا تقابل با یکدیگرند و بطور کلی فرهنگ یک عصر را میسازند به همین سبب اثر ادبی دارای یک هویت مستقل و موقعیت ممتاز نسبت به سایر متون نمیباشد از سوی دیگر تاریخ هم به عنوان «مجموعه ای از حقایق ثابت و عینی دانسته نمیشود؛ بلکه مانند ادبیاتی که با آن در تعامل است یک نوع متن است و نیاز به تفسیر دارد. همان (۱۹۱ به عبارت دیگر تاریخ رویدادهای گذشته نیست بلکه نقل و روایت مورخ از رویدادهای گذشته است»، «و گذشته هم هرگز به شکل ناب در دسترس ما نیست و همیشه به صورت بازنمایی به ما منتقل میشود.» (رها دوست ۱۳۸۱ : ۲۲ ) به همین سبب تاریخگرایان نو همۀ تاریخ را برگرفته از ذهنیت انسانهایی میدانند که برداشت و فهمشان از گذشته ریشه در تعصبات و عقاید فردیشان دارد و بر این باورند که تاریخ نمیتواند تصویر دقیق و شفافی از وقایع گذشته و ایدئولوژی و جهان بینی افراد و فرهنگهای مختلف ارائه نماید.( آقاگل زاده، ۱۳۸۶ : ۷۱)

تاریخگرایی نو از دل خوانشهای پساساختارگرا سر برآورده اند مبنای رویکردشان نسبیت و عدم قطعیت است که هر نوع «حقیقت» و «واقعیت را که از واژه های کلیدی رویکرد سنتی نقد تاریخ است به چالش میکشند بدیهی است که واژگان دیگر این گفتمان مانند امانتداری صداقت راستگویی و… نیز از معنا تهی میشوند تاریخگرایی نوین تعریف جدیدی از متن یا اثر هنری ارائه میدهد و بر این تکیه میکند که با خواندن تاریخ هیچگاه نمیتوان حقیقت یا تصویری کاملاً دقیق از وقایع و به این ترتیب گذشته یا جهان بینی گروهی از افراد را به دست آورد. برسلر ترتیب قائم بالذات بودن متن را که تاریخگرایی قدیم آن را تأیید میکرد مورد تردید قرار میدهد ،در واقع تاریخگرایی نوین به باز تعریف رابطه متن با تاریخ می پردازد.» همان (۲۴۸ ،بنابراین در تأویل و تفسیر متن باید به عناصر فرهنگی مشهود در متن دلمشغولی های نویسنده و دوران تاریخی ارائه شده در متن تأکید کرد و توجه داشت تا تفسیر معتبر و صحیحی از آن ارائه کرد برسلر در تحلیل نگاه فوکو به تاریخ میگوید: «تاریخ فرایندی خطی نیست؛ زیرا آغاز و میانه و پایان ندارد؛ بلکه تاریخ روابط متقابل پیچیده میان گفتمان های گوناگون است.» (همان)

تاریخ گرایی عمیق گرا

با توجه به تعاریف ارائه شده میتوان اینگونه نتیجه گیری کرد که تاریخ گراها به نوعی طرفدار قراردادی بودن امور هستند که در اثر آن هر پدیداری وجودش را از قراردادها و توافقات چندین تن در جامعه کوچک و نهادهای قدرت در جوامع بزرگ به دست می آورد. در این تعریف هر پدیداری فاقد ذات بوده و ذات و اصالتش را در سیر تاریخ و وقایع تاریخی و قراردادها کسب میکند لذا در این نگرش پدیدارها ذات ثابتی ندارند اما در نگرش ضد تاریخ گرایی که به ذات برای هر پدیداری معتقد است پدیدارها از یک سری مقولات ثابت و کلی پدید آمده اند که ذات و حقیقت آنها را بیان میکند مثلا ارسطو انسان را حیوان ناطق نامی محسوس می نامید پر واضح است که هر موجود دوپایی که در این تعریف بگنجد از نگاه ارسطو انسان است. پس حیوان بودن ناطق بودن نامی بودن و محسوس بودن در تفکر ارسطو ذوات محسوب میشود یا میتوان به مونادهای لایبنیتس و جوهر اسپینوزا اشاره کرد.

اما در تکامل این تفکرات زبان شناسی فراساختارگرا به حقیقت عمیق در هرم مادر ما برای پدیدارها معتقد است (اصل تاریخ گرایی عمیق گرا )

تاریخ گرایی عمیق گرا در زبان شناسی فراساختارگرا را میتوان از سه ساحت مورد بررسی قرار داد:

۱ ساحت حقیقت عمیق

۲ ساخت مادر ما بودن هستی

ساحت ساحت خودآگاهها و ناخودآگاههای جمعی فردی

۱ ساحت حقیقت عمیق

در این نگرش هر پدیداری دارای یک یا چند بعد ثابت حقیقت عمیق میباشد که این ابعاد ثابت به صورت مادر ما نمود می یابد و ابعاد ثابت نه مطلق اند و نه نسبی بلکه به گونه ای مشکک در ابعاد ثابت وجودی هرمهای مادر مائیک نمود می یابند به عنوان مثال در جعبه ی زنون مکعب هایی درون همدیگر به ترتیب اندازه و حجم ….. قرار گرفته بودند. می توان مکعب بودن جعبه های زنون را همان ابعاد ثابت حقیقت عمیق به حساب آورد و تغییر رنگ امتداد جنس و…. را ابعاد متغییر دانست بدین ترتیب در مورد سایر پدیدارها نیز به همین صورت است.

در مثال دیگر بعد ثابت کلید واژه ی زن در جوامع بشری همان انسان بودن وجود سیستم فیزیکال کلی روانگاه …. مشترک میباشد که با توجه به مکان و زمان این ابعاد ثابت از مای بالاتر به مای پایینتر در انواع خودآگاههای جمعی فردی هفتگانه میتواند متفاوت و متمایز باشد. زن در طول تاریخ دارای چندین ساحت ثابت حقیقت عمیق بوده است که با توجه به مکان و زمان و زبان نزاد و …. نمودهای متفاوت پذیرفته است. مثلا ساحت ثابت زن در قاره های اروپا و آسیا و آفریقا، آمریکا و…. مشترک است اما ابعاد متغییر حقیقت عمیق پدیداری به نام زن در این قاره ها کاملا متفاوت و متمایز است زیرا زن در این جوامع دارای امکانهای وجودی و ظرفیت موجودی ،زبان ،مذهب ،نژاد روانگاه ….. متفاوت هستند؛ پس نمیتوان گفت زن آسیایی دقیقا مشابه و یکسان ) عدم تشابه و یکسانگی در عریانیسم به هیچ گون نفی برابری انسانها با هم نیست و ناظر برویزگیها و خصائص گونه گون است. با حفظ و همراهی همواره ی گوهر برابری و یگانگی با زن آمریکایی است. زیرا در درجه اول مکان زمان انواع خودآگاهها و ناخوآگاههای جمعی فردی حتا نوع خوراک نیز در آن سرزمینها متفاوت است. لذا ابعاد ثابت در هر ما با مای پایین تر از خود متفاوت است آذرپیک) و همکاران ۱۳۹۶ ج یک ۳۴۲) مثلا ابعاد ثابت زنان کورد در جهان با ابعاد ثابت زن کورد سوری و با ابعاد ثابت زن کورد ایرانی و ابعاد ثابت زن کورد عراقی با همدیگر متفاوت اند. اما هر چه از مای پایینتر که جزیی تر است به سمت مای بالاتر فراروی کنیم؛ ابعاد ثابت ملموس تر و برجسته تر و کلی تر می شود.

در زبان شناسی فراساختارگرا نیز میتوان ابعاد ثابت و متغییر حقیقت عمیق وجودی کلمه را مثال زد. به عنوان مثال جوهره های معنایی ،گفتاری و نوشتاری و…. کلمه از لحاظ وجود جوهر در هرم مادر ما دارای ابعاد ثابت میباشد و این ابعاد ثابت در مقام جامع وجودی همان لوگوس است و چون کلمه برای موجودیت در جهان چهار بعدی ناگذیر از کالبد مادی و قراردادی است لذا بر طبق قرارداد که در مکانها زمانها و در بین جمعیتهای متفاوت در خودآگاهها و ناخودآگاههای متفاوت کالبد نوشتاری و گفتاری متفاوت میپذیرد کالبدهای گفتاری و نوشتاری نیز امکانهای ناگذیری هستند که جوهره ی معنایی کلمه از طریق آنها هستی مند میشود و موجودیت می یابد (همان)

بنابراین در مورد کلمه میتوان گفت که از لحاظ معنایی حقیقت عمیقی میباشد که دارای ابعاد ثابت و بی نهایت بعد متغییر است. ابعاد ثابت حقیقت عمیق معنایی کلمه از مای بالاتر به مای پایین تر همان جوهره های کلمه میباشد که جوهره ی معنایی در تمام زبانها فرامکان فرازمان فرابعد و از مقام جامع وجودی بهره ای از وجود یا لوگوس میبرد. اما همین جوهره ی ثابت حقیقت عمیق کلمه نیز در مکانها و زمانهای متفاوت در جهان چهار بعدی گسترده شده و جوهره های متغیری شکل میگیرد.

۲ مادر ما بودن هستی

همانطور که گفته شد جعبه زنون میتواند مثال ملموسی برای بیان اصل مادر ما بودن هستی باشد در این اصل جهان به صورت مادر ما فرض میشود با توجه به این که کیهان مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم از خودآگاه جمعی منظومه ای و کیهانی شروع میکنیم که بعد ثابت است اما در بعد ثابت کهکشان راه شیری در ساحت متغیر منظومه ی شمسی هستیم که مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم و از لحاظ مکانی و در حیطه ی منظومه ی شمسی با رعایت بعد ثابت منظومه ی شمسی در ساحت متغیر مکان زمینی هستیم و در بعد ثابت مکان زمینی که به دو نیم کره ی شمالی و جنوبی تقسیم میشود در ساحت متغیر نیمکره ی شمالی هستیم که مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم و در بعد ثابت ساحت مکانی نیمکره ی شمالی که به ساحات متغیر قاره های آمریکا آفریقا اروپا و آسیا تقسیم میشود در ساحت ثابت قاره ی آسیا هستیم که مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم و در بعد متغیر قاره ی آسیا آسیای شرقی آسیای غربی آسیای مرکزی را داریم و در بعد ثابت آسیای غربی در جنوب غرب آسیا خاورمیانه را داریم که مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم و در بعد ثابت خاورمیانه بعد متغیر کشورهای ایران، عراق، افغانستان و غیره را داریم و در بعد ثابت کشور ایران که مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم، بعد متغیر استانهای تهران ،یزد ،قزوین کرمانشاه و غیره را داریم و در بعد ثابت استان کرمانشاه که مادر مکانی ماست و ما فرزند آنیم او هستیم ساحات متغیر مکانی شهرستانهای کرمانشاه سنقر پاوه صحنه و غیره را داریم در بعد ثابت یکی از این شهرستانها دارای ساحات متغیر بخشهای متفاوت هستیم و در بعد ثابت یک بخش به عنوان مثال ساحات متغیر دهستان و در بعد ثابت یک ده ساحات متغیر روستا را داریم در بعد ثابت یک روستا ساحات متغیر محلات گوناگون در بعد ثابت یک محله ساحات متغیر کوچه در بعد ثابت یک کوچه ساحات متغیر خانه های مختلف در بعد ثابت خانه ساحت متغیر خانواده و در بعد ثابت یک خانواده ساحات متغیر افراد آن خانواده را داریم چنین فرایندی که پدیدارها را به صورت مادر ما در خود نگه داشته است. اصل مادر ما بودن هستی است. بدین ترتیب میتوان این اصل را به سایر پدیدارها نیز تعمیم داد مثلا خودآگاه فردی در مای بالاتر از خود خودآگاه جمعی واقع است ناخودآگاه فردی نیز تحت سیطره ی ناخودآگاه جمعی و خودآگاه و ناخودآگاه جمعی_فردی تحت لوای مای بالاتر از خود یعنی فراآگاه واقع است و فراآگاه فردی نیز تحت لوای فراآگاه جمعی و فراآگاه نیز در ذیل مای بالاتر از خود یعنی مقام جامع تمام آگاهیها یا لوگوس واقع است و آن نیز به صورت طولی تحت هرم مای بالاتر از خود واقع است. هاشمی ۱۳۹۹:۵-۵۰ و بدین ترتیب کلمه و زبان نیز در هرم مادر ما واقع هستند. چنانکه کلمه در هرم پاره ،گفتار شبه جمله ،جمله سطر پاراگراف متن ساحت مقام جامع متكثر زبان ساحت مقام جامع وجودی یا لوگوس و مای بالاتر از آن واقع است. بنابراین هر کلمه دارای ابعاد ثابت و متغییر در افق تاریخی است و در نتیجه ذهر گذاره نیز در افق تاریخی دارای ابعاد ثابت و متغییر است و به طبع هر پاراگراف هر متن هر کتاب هر سیستم پارادایم و ساختاری نیز در ساحات اندیشگانی زبانی نزادی و دارای ابعاد محدود ثابت و با حفظ و همراهی همواره ی همان ساحات میتواند دارای بی نهایت ساحت متغییر بشود. لذا میتوان گفت ابعاد ثابت و متغییر حقیقت عمیق وجود کلمه در ساحت معنا گفتار و نوشتار و… نیز تحت شمول هرم مادر ما هستند و ابعاد ثابت حقیقت عمیق معنایی یک کلمه در قاره ی آسیا با قاره ی دیگر در جزئیات میتواند متفاوت باشد اما در کلیت یا بهره ای که از لوگوس یا مقام جامع وجودی میبرد میتواند ابعاد یکسان و ثابت بپذیرد.

هر سیستم زبانی ،گزاره ،پاراگراف ،جمله متن کتاب و…. هر کدام ظرفیتی موجودی برای نمود بخشیدن به ساحت امکانات وجودی زبان را که همواره فراساختاری است نمود و بروز می بخشد. مثلا بعد ثابت حقیقت عمیق معنایی کلمه عشق میتواند مکان به مکان زمان به زمان از مذهبی به مذهب دیگر از جنسی نسبت به جنس دیگر و حتی فرد به فرد و و در بین هم جنسان نیز ابعاد متغییر و متفاوتی با حفظ و همراهی همواره ی آن بعد ثابت بپذیرد. پس هر پدیداری با حفظ ابعاد ثابت حقیقت عمیق خویش میتواند در مای پایین تر عریان شده و ابعاد متغییری را نمود ببخشد. (همان)

خودآگاه و ناخودآگاه جمعی فردی هفتگانه

برای ورود به بحث خودآگاه های جمعی فردی و ناخودآگاه های جمعی فردی ابتدا می بایست ساحت فراآگاه تشریح شود فراآگاه مقام جامع وجودی تمام ساحات متکثر درونی انسان است که به دو ساحت تقسیم میشود:

۱ ساحت ظاهری فراآگاه

۲ ساحت باطنی فراآگاه

ساحت ظاهری را خودآگاه و ساحت درونی و باطنی را ناخودآگاه می نامیم. ساحت ظاهری فراآگاه ساحتی است که میتوان به آن علم پیدا کرد و آن را تحت تأثیر قرار داد یا از آن غافل بود و صرفاً تحت تأثیر آن قرار گرفت. انسان در ساحت ظاهری خودآگاه میتواند با آگاهی بر آگاهی برتری که بر آگاهی غریزی خود دارد بر آن ساحت علم و اشراف پیدا کند. ساحت باطنی فراآگاه نیز شامل درونگاه انسان میباشد و نمود پیدا میکند؛ اما ساحت خودآگاه انسان بر آن علم و اشراف و دسترسی ندارد و دارای ساحتهای خودمختار و غیرارادی است که در درون انسان کنش و واکنشهایی را منجر میشود و خودآگاه تنها به نمودهای بسیار کوچکی از آنها آگاهی مییابد با رویکرد مراقبه ای همانند مراقبه ی شناور میتوان ساحت پنهان ضمیر فراآگاه را نیز وارد قلمروی اراده و ضمیر خودآگاه کرد و به طبع هر انسانی که بیشتر بتواند ساحت باطنی اش را به حیطه ی آگاهی مسلط و اراده ی مشخص خود درآورد از لحاظ وجودی به ساحات متعالی تر دست یافته است پس با آگاهی و شناخت بیش از پیش خودآگاه های جمعی فردی است که میتوان به شعوری متعالی تر و فراآگاهی فرارونده تر دست یافت.

از منظر فراساختارگرایی تقسیم تمام ساحات وجودی انسان به خودآگاه و ناخودآگاه که از نظر روان شناسان غرب از فروید تا یونگ صورت گرفته به نوعی محدود کردن و تحقیر دانشورانه ی ساحات وجودی انسان است بدون آن که کشف دانشمندان و روان شناسان پیشین را نفی کنیم زبان شناسی فراساختارگرا و بنیانگذار آن برای اولین بار خودآگاه و ناخودآگاه فردی و جمعی را که فروید و یونگ به آنها اشاراتی داشتند نقد کرده و روان انسان را به هفت خودآگاه ناخودآگاه جمعی فردی در ساختار مشکک مادر مائیک هستی تقسیم بندی میکند و تعاریف و نام گذاریهای متفاوتی را ارائه میدهد.

استفاده از اصطلاح جمعی فردی نشان دهنده ی این است که انسان چکیده ی تمام هستی بوده و در تمام هستی گسترده شده است. در توضیح خودآگاه و ناخودآگاه های جمعی فردی هفتگانه بیشتر بر اصطلاح جمعی فردی اصرار تئوریک داریم زیرا آنگاه که در خودآگاه و ناخود آگاه های جمعی فردی هفتگانه در هرم مادرما بنا بر بعدهای ثابت و متغیر هستی یعنی حقیقت عمیق حرکت میکنیم در می یابیم که تمام هستی در وجود انسان خلاصه شده اما هنگامی که از خود انسان شروع میکنیم و به نوعی خودآگاه و ناخودآگاه های فردی جمعی هفت گانه را مدنظر قرار میدهیم درخواهیم یافت که وجودمان در تمامیت هستی گسترده شده آن گونه که بی پایانیم و تمام هستی در ما خلاصه شده است ما موجودیت فیزیکالی داریم که تن ماست اما وجودمان شیرازه ی تمام هستی بوده و در تمام هستی وجود دارد. شیرازه ی ما در کالبدی تنانه مشهود است ما در کل هستیم و کل در ماست.

هفت خودآگاه جمعی – فردی :

۱ خودآگاه جمعی_فردی مکانی

۲ خودآگاه جمعی_فردی زمانی

۳ خودآگاه جمعی_فردی زبانی

۴ خودآگاه جمعی_فردی روانی_جنسیتی

۵ خودآگاه جمعی_فردی اندیشگانی

۶ خودآگاه جمعی_فردی نژادی

۷ خودآگاه جمعی_فردی رسانه ای مجازی

هفت ناخودآگاه جمعی_فردی :

۱ ناخودآگاه جمعی_فردی مکانی

۲ ناخودآگاه جمعی_فردی زمانی

۳ ناخودآگاه جمعی_فردی زبانی

۴ ناخودآگاه جمعی_فردی روانی_جنسیتی

۵ ناخودآگاه جمعی_فردی اندیشگانی

۶ ناخودآگاه جمعی فردی نژادی

۷ ناخودآگاه جمعی فردی رسانه ای مجازی

اصل «انسان کلمه» و زبان شناسی فراساختارگرا

در زبان شناسی ساختارگرا انسان و به تبع کلمه در سیستم ساختاری و ارتباط اجزا با همدیگر تعریف میشود. یعنی خارج از سیستمها و ساختارهایی که زبان شناسی برای کلمه و جامعه ساختارگرا برای انسان تعریف کرده است؛ انسان و کلمه دارای معنا نخواهند بود و اگر انسان و به تبع کلمه بخواهد خارج از اصل رابطه و تفاوت که در ساختارگرایی مطرح است حضور معناگرا و هدفمند داشته باشد میسر نخواهد شد پس ارتباط انسان و مکاتب زبان شناسی و حتا مکاتب ادبی و فلسفی ارتباطی متقابل و پایاپای است یعنی هر آن گونه که به کلمه بنگریم انسان نیز با توجه به آن نوع نگاه تعریف میشود انسان ساختارگرا در ساختارها محدود و تعریف میشود انسان پساساختارگرا در دالهای و معناهای متعدد و بی پایان گم می شود که در نهایت به فقدان معنا تن میدهد و در ساختار شکنی در تفاوت با دیگری معنایی قرار دادی وضع می کند که هیچ گونه اصالتی ندارد اما اصل «انسان_کلمه» در زبان شناسی فراساختارگرا بیان میدارد که انسان ساختارگرا پساساختارگرا و ساختار شکن هر کدام انسانهایی ، بعدگرا و منحرف هستند اما انسان فراساختارگرا که از ساختارها فراروی کرده است و اصالت وجودی خود را در تفاوت با دیگری نمی یابد و لزوما به جنسی ما بین دو جنس زن و مرد نمی اندیشد؛ بلکه به بنیان روایتی در ساحت وجود گشوده ی انسانی بر و در هستی می اندیشد که همان مقام جامع وجودی میباشد و انسان را در هیچ سیستم و ساختاری محدود نمیکند و برای او قائل به حقیقت عمیق وجودی میباشد که دارای ابعاد ثابت وجودی و ابعاد متغییر موجودی در هرم مادرمائیک است.

نتیجه گیری

در این نوشتار ضمن بررسی ساختارگرایی پساساختارگرایی و ساختار شکنی به طور اجمالی دریافت میشود که در این مکاتب زبان شناسی کلمه و زبان و انواع ماهیتهای آنها نتیجه ی قراردادها و قوانین و قواعدی است که در اثر اجماع افراد و نهادهای قدرت شکل میگیرد. لذا چیزی به عنوان ذات یا جوهر در این مکاتب زبان شناسی وجود ندارد و این مکاتب ضد ذاتگرا می باشند که از نگاه آنها در سیر تاریخ ماهیتهای کلمه و زبان شکل گرفته است و کلمه بر هیچ بنیانی جز قرارداد افراد و نهادهای قدرت استوار نیست اما در مکتب فراساختارگرایی برای کلمه چند ساحت تعریف میشود:

۱ مقام جامع وجودی کلمه

۲ مقام متکثر موجودی کلمات

۳ مقام مصنوع.

در درجه ی اول کلمه در ساحت مقام جامع وجودی فرازمان فرامکان فرابعد و… است و جوهر معنایی کلمه بهره ای از وجود میبرد که به آن لوگوس کلمه گفته میشود. در درجه ی دوم کلمه از چندین جوهره ی هم افزا جوهر معنایی جوهر گفتاری جوهر نوشتاری جوهر ،حرکتی جوهر ،اجتماعی جوهر شرایطی و….) موجودیت یافته و هستی مند شده است. لذا کلمه برخلاف نظر ساختارگرایان عرض نیست و جوهر است. پس مکتب فراساختارگرایی به ذات گرایی عریانیستی گرایش دارد و حتی ساحت هایی از کلمه که در جهان چهار بعدی هیات مادی پذیرفته اند و با توجه به مکان و زمان انواع اشکال و صورتهای متفاوت طبق قرار داد پذیرفته اند نیز به گونه ای ضرورت وجودی کلمه در آن مکان ها و زمان ها هستند و از قراردادی بودن صرف فراروی کرده اند و ضرورت وجودی کلمه در آن مکان و زمان و شرایط خودآگاهی و ناخودآگاهی هستند اما از نگاه تاریخ گرایی و ضد تاریخ گرایی می توان مکاتب زبان شناسی ساختارگرا و پساساختارگرا و ساختار شکنی را تاریخ گرا دانست و زبان شناسی فراساختارگرا را تابع تاریخ گرایی عمیق گرا دانست زیرا در این تعریف کلمه یک حقیقت عمیق است که ابعاد ثابت و متغییر می.گذیرد ابعاد متغییر کلمه در هرم مادر ما با حفظ و همراهی همواره و ایدئولوژیک ابعاد ثابت معانی و صورت های متفاوت از لحاظ گفتار و نوشتار و معنا می پذیرد و گسترش می یابد قابل ذکر است که تمامی این معانی و صورت های گفتاری و نوشتاری به صورت بالقوه در ژنتیک کلمات موجود و محفوظ است و همانطور که انسان ساختارگرا که تمام هویت اش از روابط او در اجتماع نشات می گیرد محصول تفکر ساختارگرایی در مورد کلمات است و انسان فراساختارگرا فراتر از اصل رابطه و تفاوت و انوع معانی که در روابط اجتماعی کسب می کند به اصل انسان وجود گرا بازگشت آوانگارد دارد. زیرا انسان ساختارگرا و قرن نوزده و بیستمی انسانی تک ساحتی و اغلب بیمار گون که یک ساحت از کلمه را در خود افزایش و دیگر ساحتها را کاهش می دهد. اما انسان فراساختارگرا انسانی است که از لحاظ وجودی هدفش نیل به مقام جامع وجود ی خویش است و روابط و تفاوتها و انواع ابعاد کلمه ابزارهایی در جهت تکوین و تکامل خود و کلمه هستند.

منابع

 * احمدی بابک (۱۳۸۰)، ساختار و تأویل ،متن چاپ پنجم، تهران، نشر مرکز.

 * ارسطو، متافیزیک ترجمه شرف الدین ،خراسانی چاپ سوم انتشارات حکمت ۱۳۸۴

 * …. متافیزیک ترجمه محمد حسن لطفی چاپ دوم انتشارات طرح نو، ۱۳۸۵

 * امامی، نصرالله ساختارگرایی و نقد ساختاری اهواز رسش ۱۳۸۲

 * ایگلتون تری (۱۳۶۸) پیش درآمدی بر نظریه ادبی ترجمه عباس مخبر، تهران، نشر مرکز

 * بنتون تدریس و کرایب ،یان (۱۳۹۱) فلسفه علوم اجتماعی ترجمه شهناز مسمی پرست و محمد متحد نشر ،آگر چاپ چهارم تهران

 * پورنامداریان تقی (۱۳۸۱) در سایه ای ،آفتاب تهران، انتشارات علمی

 * پین مایکل و همکاران (۱۳۸۶) فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته پیام یزدانجو نشر مرکز

 * حقیقی شاهرخ ۱۳۷۹) گذر از مدرنیته ،نیچه ،فوکو لیوتار دریدل، تهران، نشر آگه

* رامان سلدن (۱۳۷۵) نظریه ادبی و نقد علنی ترجمه سخنور و زنانی موسسه فرزانگان پیشرو

 * علوی مقدم مهیار (۱۳۷۷) نظریه های نقد ادبی معاصر تهران انتشارات سمت.

 * فکوهی ناصر تاریخ اندیشه و نظریه های انسان شناسی تهران نی ۱۳۸۶

 * کالر جاناتان فردینان دوسوسور ترجمه کورش صفوی ،تهران هرمس ۱۳۷۹

 * مشكوة الدینی، مهدی (۱۳۷۳) سیر زبان شناسی مشهد انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

 * معیر زاده مریم (۱۳۹۰) ذات گرایی ارسطویی و ذات گرایی علمی برایان الیس جستارهای فلسفی شماره بیست ، ص ۴۴۲۹

 * peters, m.(2003).post_structuralism and càtion journal of jhnovationsih educationalresearch, vol3,no8

 * egea.k.(1995).the rivisitea and derridascall for academic respon sibility, educational theory, 3,45

 * derrida,j.(1976). of gramnatology.trans.6.c.spivak.baltimore and london:johnhop_kins university press.p10284